سوال: در بحثی که در مورد طریق جریان الوهیت بود گفته شده الوهیت مشتق از صفت الله است، الله هم جامع تمام اسماء حسنای الهی است، ائمه معصومین علیهم السلام هم متخلق به صفات حمیده و عالِم به حقیقت اسماء هستند؛ پس الوهیت در ائمه نیز جاری است. در این مورد توضیح بیشتری داده بشود. چون صفاتی مثل خالق و رازق را نمی توان برای ائمه علیهم السلام در نظر گرفت. بنابراین چطور می توان اولوهیت را برای آنها در نظر گرفت؟

جواب: عرضمان این نبود که برای ائمه علیهم السلام الوهیت قائل بشویم، سخن ما این بود که مقام الوهیت همان مقام اسم جامع و واجدیت همه اسماء است و الله ناظر به این مقام است، یعنی اگر خدای متعال الله است، یعنی صاحب مقام الوهیت است. یعنی همه اسماء حسنای دیگر ناشی از این مقام اند. خالقیت، رازقیت، ربوبیت، حکمت، قدرت، عزت و… از شئون الوهیت خدای متعال هستند. بنابراین خدای متعال «

وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِله



»(زخرف/84) الوهیت او در همه عالم جاری است و همه عالم قائم به الوهیت خدای متعال است. اگر الوهیت را بردارید، چیزی در عالم باقی نمی ماند. مخلوقات بخواهند یا نخواهند، همه ی شئونشان وابسته به الوهیت خدای متعال است. یعنی هر چه دارند از قدرت، حکمت، خالقیت، رازقیت، عزت و سایر اسماء حسنای الهی است. این نکته اول.

نکته دوم این که اسماء حسنای الهی در عالم جاری است و مجرای این اسماء حسنای الهی، ائمه هدات معصومین هستند. یعنی رحمت خدای متعال از طریق آنها به مردم می رسد و آنها طریق رحمانیت و طریق رحمت خاصه خدای متعال در عالم هستند. به علاوه معصومین(ع) طریق جریان الوهیت در عالم نیز هستند. اگر الوهیت خدای متعال در همه عالم ظاهر است و کلمه «

لا اله الا الله



» در عالم ظهور دارد، واقعا همه عالم در مقابل الوهیت خدای متعال خاضع و خاشع اند و واضح است که عالم جز خدای متعال الهی ندارد، «

لا اله الا الله



» در هر موجودي ظهور دارد. انوار پاک این چهارده نور است که طریق جریان الوهیت در عالم است. «

فَبِهِمْ مَلأْتَ سَماءَكَ وَ أَرْضَكَ حَتّى ظَهَرَ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ



»(1) ظهور لا اله الا انت در عالم از این طریق واقع شده است که خدای متعال عالم ارض و عالم سماء را از این حقایق نوری پر کرده است«بهم ملأت»، وقتی این حقایق عالم را پر کردند، کلمه «

لا اله الا الله



» در عالم ظاهر شد. بنابراین ظهور کلمه «

لا اله الا الله



» با امتلاء سماء و ارض از این حقایق نوریه حاصل می شود. این عرض ما بود.

بنابراین ائمه هدات معصومین طریق جریان رحمت خدای متعال، رزق الهی، خلق الهی در عالم هستند. معصومین(ع) به معنای این که خودشان مستقلا نظام خلقت را خلق بکنند خالق نیستند بلکه به این معناست که طریق افاضه الهی به عالم هستند، یا به این معنا که مستقلا روزی افراد در دست آنها باشد قطعا رازق نیستند، اما طریق جریان رزق الهی در عالم هستند. به هر کسی رزقی می رسد از مجرای عنایت آنها است، همین طور که طریق جریان عقوبت الهی در عالم هستند «

السَّلَامُ عَلَى قَسِيمِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، السَّلَامُ عَلَى نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَى الْأَبْرَارِ وَ نِقْمَتِهِ عَلَى الْفُجَّار



»(2) بنابراین همه اسماء حسنای الهی اگر در عالم جاری می شود و عالم را تحت پوشش قرار می دهد، از طریق این حقایق نوری در عالم جریان پیدا می کند. «از طریق» نه به این معنا که این ها شریک خدای متعال هستند! و خدای متعال از آنها کمک می گیرد و از طریق آنها کار را انجام می دهد، بلکه طریقیت آنها را هم خدای متعال به آنها عنایت کرده است، آنها یک چنین مخلوقاتی هستند.