اگر بخواهيم از منظر كلامي نيز همين نزاع را تعريف كنيم تقرير اين است كه دو ملكوت نوراني و ظلماتي – يا به تعبير عقل و جهل  در عالم وجود دارد. جنگ بين عقل و جهل، يك جنگ فراگير است. ما وقتي به ساحت معرفت راه پيدا مي‎كنيم در واقع، در وادي عقل وارد شده‎ايم. به تعبير ديگر ما وقتي به انديشه‎ورزي مي‎پردازيم، ارتباطي با ملكوت عالم برقرار مي‎كنيم. حال يا اين ملكوت، سفلي و يا علوي است و بر همين منظر، يا نوراني مي‎شويم يا ظلماني.

بنابراين بسط نور در ساحت انديشه منوط به اين است كه ما در ارتباط با باطن عالم، صحيح عمل كرده و رابطه و تولي حقي را با ملكوت عالم – و پيش از او با ربوبيّت حضرت حق  برقرار كرده باشيم و الّا اگر ما در جهت‎گيري نسبت به ربوبيت الهي و نسبتي كه با ملكوت پيدا مي‎كنيم، جهت‎گيري صوابي نداشته باشيم. عملاً در اشراف ملكوت ظلماني قرار مي‎گيريم. در اين حال فهم ما نيز ظلماني مي‎شود كه ما از آن تعبير به جهل مي‎كنيم. بنابراين در فرآيند رسيدن به دانش، يا به جهل مي‎رسيم يا به علم، يا به نور يا ظلمت. اينكه در روايت از «العلم نور» سخن مي‎گويد در واقع به اين نكته اشاره دارد كه علم، شعاعي از آن عقل كلي، عقل مطلق و نور نبي اكرم (ص) است. البته زماني اين نور، در فهم انسان حضور پيدا مي‎كند كه تولي و ارتباط صوابي با ايشان وجود داشته باشد. همچنين است اين تعبير كه «

مثل الفريقين كالاعمي والاصمّ و البصير و السميع



».