سوال: با توضیحاتی که بیان شد اصل و اساس دین داری ولایت حق است و تولی و تبری، باطن دین داری و باطن مناسک و اوج و کمال و اساس ایمان است. با این فرض، علت این که تولی و تبری قسیم مناسکی چون نماز و روزه و حج به عنوان فروع دین قرار گرفته چیست؟

جواب: به نظرم تولی و تبری را به این معنایی که ما عرض کردیم، مورد عنایت قرار نداده اند. یعنی گفتند تولی و تبری غیر از اصل نبوت و غیر از اصل پذیرش ولایت و امامت حضرات معصومین است و آن را چیزی بعد از نبوت و امامت و در رتبه اعمال قرار دادند. در حالی که طبق بیان ما تولی و تبری جزء اصول ایمان و جزء اساس پرستش خدای متعال است که تفسیر دیگری از تولی و تبری است؛ و الا تولی و تبری به همان تفسیری که شده، ممکن است از فروع باشد. اگر تولی و تبری را از حضرات معصومین پایین تر آوردید، و به دوستی با دوستان اهل بیت، دشمنی با دشمنان اهل بیت معنا کنید، ممکن است بفرمایید جزء اصول دین نیست. اما همین معنا هم امری فوق عبادات است چون به فرمایش پیامبر اکرم: «

أَوْثَقُ عُرَى الْإِيمَانِ الْحُبُّ فِي اللَّهِ، وَ الْبُغْضُ فِي اللَّهِ، وَ تَوَالِي أَوْلِيَاءِ اللَّهِ، وَ التَّبَرِّي مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ



»(3)