بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و صل الله علی محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین. در این جلسه در خدمت سوالات شما هستیم. قبل از شروع سیر اجمالی که تابحال بیان شده است را خدمت شما ارائه می کنیم و بعد سوالات را بررسی خواهیم کرد. سیر بحث از توحید و ولایت و شریعت شروع می شود. بعد بحث تحلیل این ولایت را که این ولایت موضوعا چیست، توضیح دادیم. بعد هم توضیح دادیم که دامنه ولایت عرصه حیات فردی و اجتماعی و تاریخی را تحت پوشش قرار می دهد و مدار تاریخ و جامعه و پرورش، پرورش ایمانی است. بعد از آن هم اجمالا بحث دیگری که باید طرح بشود این است که اخلاق و تهذیب نفس بر مبنای ولایت اگر بخواهد تحلیل بشود، مبانی اخلاقی جدیدی شکل می گیرد. آن مبانی را اجمالا باید توضیح بدهیم که بعضی هایش را اشاره کردیم که اساس بودن تولی و تبری در تخلق به اخلاق حمیده است. و بعد هم توسعه دامنه اخلاق است. تهذیب فرد به تهذیب اجتماعی است و بحث اخلاق اجتماعی را و رابطه اخلاق اجتماعی را با ولایت حقه باید مطرح کنیم. بحث پرستش اجتماعی و جامعه پردازی حول ولی خدا باید توضیح بدهیم.

بحث دیگر مسئله تکامل تاریخ بر محور ولایت حقه است که به تعبیری بحث فلسفه تاریخ است. باید تاریخ را بر اساس ولایت حقه تحلیل بکنیم. طبق این تحلیل از جریان توحید در عالم، مراحل رشد تاریخ از کجا شروع می شوند به کجا ختم می شوند. هم در دار دنیا هم در عوالم بعدی مثل برزخ و قیامت و هم در عوالم قبل از دنیا اگر بخواهیم بر این اساس توضیح بدهیم، مراحل تکامل عالم به خصوص مراحل تاریخ اجتماعی انسان در دار دنیا چیست. این هم یک بحث است که نسبت بین این تحلیل از توحید و ولایت با مسئله تکامل عالم و از جمله تکامل تاریخ اجتماعی انسان در دنیا از هبوط آدم تا دوره رجعت را باید بتوانیم توضیح بدهیم. در ذیل همین بحث، نسبت بین ولایت حق و باطل در تاریخ را باید توضیح بدهیم و مسئله جریان ولایت حق در تاریخ و حیات اجتماعی تا شکل گیری تمدن و تمدن ها و تکامل تمدن ها و بحث جریان ولایت باطل در مقیاس تمدنی و بحث درگیری بین این دو تا ولایت و دامنه این درگیری در مقیاس حیات اجتماعی و تاریخ و لااقل در حد درگیری تمدنها. و بعد تبیین رابطه این نگاه به جریان تکامل در عالم با مسائل جاری جامعه جهانی، یعنی مسئله درگیری تمدنی بین اسلام و تمدن مدرن، یعنی درگیری بین تمدن بعد از رنسانس و تمدن اسلامی. اینها یک سلسله بحث هایی است که اگر خدای متعال توفیق بدهد طرح می کنیم.

در ادامه اگر ممکن بود، نسبت بین این تحلیل و بحث ولایت اجتماعی را باید بگوییم که چه تناسبی بین این تحلیل و بحث حکومت و حاکمیت و دولت و حکومت دینی هست؟ آیا مبانی نظام سیاسی اسلام را می توانیم از دل این نگاه به مسئله ولایت تبیین بکنیم؟ ان شاء الله این سیر را و بعضی مسائل دیگری که باید عرض بشود، از جمله جامعه پردازی حول ولی و و مختصات اوست و مسئله صف بندی ها و مرز بندیهایی که براساس اصل بودن توحید و ولایت پیدا می شود چیست؟ آیا مرزبندی ها، مرز بندی به جامعه توسعه یافته و نیافته است؟ یا صف بندی ها تبدیل می شود به جامعه کفار، منافقین و مومنین، صف بندی «مُنعم علیهم» و «مغضوب علیهم» و «ضالین».

اگر توضیح داده شد که ولایت طریق جریان توحید در عالم است و طریق جریان نور و هدایت و رشد در عالم است و طریق پاکی و طهارت و تهذیب است، آثار و برکات تبعیت از این ولایت و تولی به این ولایت چیست. که ان شاء الله در فصل خودش عرض می کنیم که آثارش چيست. روایات را می خوانیم، حیات طیبه، نور، ایمان، فلاح؛ این چیزهایی که در روایات و آیات آمده، ان شاء الله بر اساس آيات و روایات توضیح بدهیم که آثار تولی به این ولایت چیست، آثار تولی و تبری؛ و به عکس، آثار اعراض از این ولایت و آن ضیق و ضنکی که در انسان ایجاد می شود چیست «

وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى



»(طه/124) این آثار را بر اساس آیات قرآن توضیح بدهید. این اجمالی از بحث است. البته هر کدام از این بحث ها، قابل گسترش است ولی ما فعلا به اجمال عبور می کنیم.

در مورد منابع گذشته و آینده بحث نیز عمدتا منابع روایایی و آیات هستند و با این تقریر در کلمات بزرگان ندیدم که بخواهم برای مطالعه بیشتر شما را به کلمات آنها ارجاع دهم. اما در منابع روایی هم عمدتا یکی تفسیر روایی قرآن است که رابطه بین قرآن و ولایت حقه در این روایات توضیح داده شده و یکی هم مجامع روایی مثل اصول کافی شریف، به خصوص کتاب الحجه، کتاب التوحید، ایمان و کفر، روضه کافی، بصائر الدرجات و بحار الانوار آن هم مجلداتی که مربوط به بحث امامت و امام شناسی است به این بحث ها کمک می کند.