ان شاء الله وقتی حديث عقل و جهل را خوانديم عرض مي كنم كه باطن همه صفات حميده، سجده در مقابل خداي متعال است. حديث عقل و جهل را ديده‌ايد؟ خداي متعال عقل را آفريد «

لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْعَقْلَ اسْتَنْطَقَهُ ثُمَّ قَالَ‏ لَهُ‏ أَقْبِلْ‏ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَدْبِرْ فَأَدْبَر



»(14) چون تعظيم كرد، سجده كرد، طاعت محض كرد، خداي متعال او را تكريم كرد و 75 جند و لشكر براي او آفريد كه همه صفات حميده هستند. پس صفات حميده كه به نبي اكرم – به عقل – عنايت شد، از فروع عبادت است. لذا ما اين را مكرر عرض كرديم، ان شاء الله در جاي خودش عرض بكنيم كه حقيقت و باطن همه صفات حميده، به يك چيز بر مي گردد. توكل، يقين، صبر، رضا، ايمان، خشوع، زهد، شجاعت، همه اين هفتاد و پنج صفت به سجده در مقابل خداي متعال بر مي گردد. وقتي اين سجده در روح و قلب انسان جاري مي شود، به توكل تبديل مي شود. توكل، يكي از شئون سجده است. رضا، يكي از شئون و مظاهر سجده است. همه صفات كريمه، از شئون سجده در مقابل خداي متعال اند. لذا اگر بگوييد خُلق حميده چيست؟ مي گويم سرّ همه اخلاق حميده – سرّ پنهان و باطن باطنش – سجده است.

سجده در مقابل خداي متعال چگونه واقع مي شود؟ از طريق تعظيم ولي الله. سجده تعظيم در مقابل خليفة الله، سجده عبادت خداي متعال است. لذا سرّ همه صفات حميده، توحيد و سجده در مقابل خداي متعال است، باطن سجده ولايت و تعظيم نبي اكرم و اولياء معصوم است و ظاهر سجده صفات حميده. يعني حتي صفات حميده ما كه باطن عمل ما و صفت قلبي هستند، باطنشان ولايت و سرّشان توحيد است. تا كسي اولاً سجده تامّ در مقابل خداي متعال نكند، حقيقت ولايت را تحمل نكند و به آن عظمت اقرار نكند و تواضع در مقابل آن ولايت نكند و ثانیاً از عهده امتحان ولايت در نيايد، كه ثالثاً اين امتحان ولايت، طريق امتحان توحيد و عبوديت است، به صفات حميده نمي رسد، لذا ما مكرر عرض كرديم كه احدي به صفات حميده نمي رسد الا به پذيرش ولايت نبي اكرم. چون همه صفات حميده را به آن حضرت دادند كسي بگويد من مستقلاً تهذيب مي كنم و به خدا مي رسم، همان حرفی است كه شيطان مي گفت که مي خواهم مستقيم سجده كنم. كه گفتند نمي شود.

راه پاكي، راه قدس، راه طهارت، اين است كه از طريق تعظيم خليفة الله بيايي. همه صفات به او داده شده «

نَحْنُ أَصْلُ‏ كُلِ‏ خَيْرٍ وَ مِنْ فُرُوعِنَا كُلُّ بِر



»(15) در زیارت جامعه کبیره هم می خوانیم: «

إِنْ ذُكِرَ الْخَيْرُ كُنْتُمْ أَوَّلَهُ وَ أَصْلَهُ‏ وَ فَرْعَهُ‏ وَ مَعْدِنَهُ‏ وَ مَأْوَاهُ وَ مُنْتَهَاه



». بايد سجده كنيد؛ به ميزان تعظيم او، آن صفات به شما داده مي شود. پس همه صفات حميده به سجده بر مي گردد. حقيقت سجده را نبي اكرم و اهل بيت انجام دادند، همه صفات حميده به آنها داده شده. ديگران به ميزان تواضعي كه در مقابل ولايت آنها مي كنند، آمادگي پيدا مي كنند آن ولايت در آنها جاري بشود و سرّ ولايت را به آنها مي دهند. بعد به تبع سرّ ولايت، صفات حميده هم داده مي شود.

در حديث عقل و جهل، بعد از توضيح صفات حميده مي فرمايد همه اين 75 صفت جز به انبياء و مومنين كامل داده نمی شود. اين ها چه كساني هستند؟ «

إِنَ‏ أَمْرَنَا صَعْبٌ‏ مُسْتَصْعَبٌ لَا يَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ



»(16) ملك مقرب و مومن كامل است كه حامل ولايت است بنا بر این صفات حميده که همان ظواهر و شئون ولايت است هم به آنها داده مي شود. همه صفات حميده، جنودي هستند كه به نبي اكرم دادند، شعاع خورشيد هستند؛ اين شعاع خورشيد در قلب مومن منعكس مي شود. مومن آينه قلب نبي اكرم است. وقتی مومن كامل و عبد ممتحن ولايت را كه پذيرفت، مي شود آينه قلب. همه صفات نوراني نبي اكرم به اندازه ظرف وجودي خودش، در او منعكس مي شود.