بر همين اساس چون فاعليّت، داراي جهت است لذا دو جهت پيدا مي‎شود كه اين دو در يك فرآيند، بر فهم اثر مي‎گذارند. از منظر مختار، اراده ابتدائاً در «حالات» و بعد از آن در «سنجش» انسان بسط مي‎يابد. مثل اينكه براي يك جسم – مانند طلا – در بدو امر، يك وزن مخصوص تعريف مي‎شود و سپس با همين وزن در موضعي خاص قرار مي‎گيرد؛ به اين معنا كه بر اساس نسبت ايجاد شده براي آن، نوع رابطه‎‎هايش مشخص مي‎شود و اين رابطه‎ها نيز نوع كارآمدي شيء را تعريف مي‎كند. مثلاً اگر شمش طلا تبديل به فلان شي شود بگونه‎اي كارآمدي پيدا مي‎كند كه متفاوت با صورتي است كه تبديل به زيور‎آلات شود.

انسان نيز چنين است؛ ابتدا نسبتي پيدا مي‎كند و در اين نسبت معلوم مي‎شود كه بايد در كجا قرار گيرد و با كدام فاعلها تعامل داشته باشد. مثلاً كسي كه به منصب اجتماعي مهمي چون رياست جمهوري يك كشور مي‎رسد با ديگر اراده‎ها، نسبتي پيدا مي‎كند كه ديگر افراد در مناصب پائينتر نمي‎توانند آن رابطه‎ها را برقرار كنند. از اينرو مادامي كه نسبيت انسان در نظام فاعليت تعريف نشود نوع تعاملش نيز تعريف نخواهد شد. نسبيت انسان در نظام فاعليت، در مرتبه حالاتش، در حساسيتها ودر بسط اراده او در ملكات روحي و رذايل اخلاقي‎اش، پيدا مي‎شود. انساني كه داراي حسد، بخل و كبر است در دستگاه جهل قرار گرفته و لذا وقتي وارد فضاي سنجش مي‎شود در تعامل با فاعلهاي نوراني، تعامل كمتري مي‎تواند برقرار كند. بنابر اين مبنا، حوزه اول را مي‎توان «گرايش» و حوزه دوم را «بينش» ناميد. و البته همين گرايشهاست كه بينشها را مي‎سازد و متعاقب آنها «دانش» توليد مي‎شود. البته از اين سير كلي در جامعه شناسي هم استفاده مي‎كنيم به اين معني كه «نسبيّت جامعه، نسبيت فهم آن را شكل مي‎دهد.»