لذا اگر تغاير موجب غيبت مي‎شود در مجردات هم موجب غيبت خواهد بود و اگر اتصال، موجب وقوف و آگاهي مي‎شود ارتباط و اتصال در وجود مادي هم موجب وقوف و آگاهي خواهد شد. من اين تعريف از معرفت را در حد «اصالت ربط» مي‎دانم كه اشياء را عين «ارتباط» به هم مي‎بيند. اگر عالم مجردات، عالم ربط است عالم ماديات هم عالم ربط است. اين نقد جدي بر نظريه كشف است كه بيان شد. البته تكرار مي‎كنم ما حضور را قبول داريم و نمي‎گوئيم حضور لازم نيست اما حتماً آنرا با تفسير ديگري بكار مي‎بريم بصورتي كه نه حضور را به تجرد باز مي‎گردانيم و نه تجرد را براي حضور كافي مي‎دانيم بلكه به نظر مي‎آيد اگر «فاعليّت» وارد «علم» نشود علم، تفسير‎پذير نخواهد بود.

اصولاً در «عليّت محض»، معرفت تفسير شدني نيست. به عنوان مثال چرا به يك نرم‎افزار رايانه‎اي، اطلاق علم نمي‎شود؟ يك رايانه هوشمند، عالم دانسته نمي‎شود در صورتي كه عكس‎العملهاي آن، از انسان دقيقتر است؟ مگر ما چه كار مي‎كنيم كه او نمي‎كند؟ مگر كسي كه پشت دستگاه مي‎نشيند، هواپيما را كنترل و موضع‎گيري مي‎كند چه مي‎كند كه يك ابزار رايانه‎اي، آن كار را انجام نمي‎دهد؟ اگر مقصود، نشان دادن عكس‎العمل است آن ابزار هم توانايي آن را دارد.

بنابراين به نظر ما از نقطه‎اي، علم آغاز مي‎شود كه فاعليّت و اشراف محقق شود و حاكميت بر رابطه باشد نه تحت رابطه بودن. چون حضور، همراه با حاكميت و اشراف است حال آنكه جريان عليّت محض، جايي براي تحرك نمي‎گذارد و اساساً در اثرگذاريها، محيط درون و بيرون را حاكم مي‎كند. به نظر ما اين به معني نفي علم است.