گفته شد که یکی مهم ترین و بهترین راه های رسيدن به مقام تولّي و تبرّي و تعظيم خلفای الهی و کفر به اوليای طاغوت، توجه به بلای اوليای خداست؛ به تعبير ديگر حضرت براي تطهیر عالم از استکبار و طغيان و شيطنت، و براي شفاعت کامل عبادالله، تحمل بلا کردند. اين تحمل بلا، طريق نزول خيرات و صلوات الهي، نزول هدايت خداي متعال و نورانيت، و طريق نزول محبت خداي متعال و جذبات دعوت الهي است؛ کسی که می خواهد سالک شود، بايد با اين جذبات و بلاها سالک شود؛ بنابراین يکي از بهترين راه هاي طهارت انسان، تحمل و توجه به بلای اولیای الهی علیهم السلام و سلوک با بلای ایشان است. اين سلوک با بلا، انسان را به تبرّي و تولّي مي رساند و بعد هم به سجده در مقابل خداي متعال و خشوع و خضوع مي رساند و در نتيجه درهاي صفات نوراني و حميده را به روي انسان باز مي کند.

پس از بحث سلوک با بلا بحث از مراحل و مناسک اين سلوک و سیر اخلاقی مطرح می شود. اين سلوک از توجه به مصيبت آغاز مي شود؛ البته پیش از آن، توجه به صاحب اين مصيبت و رحامت و ابوّت و ولايت و محبتي که ایشان نسبت به مؤمنين و عبادالله و دوستانشان دارند، و سپس توجه به بلایي که براي اين ابوت و اين هدايت تحمل کرده اند، مقدمه سیر است. درک عظمت و جلالت آن مصيبت بايد از مدخل توجه به مصيبت و بکا و حزن و حضور در حوزه آن بلا واقع شود. اگر انسان آن حادثه را حادثه ای کوچک و محدود بداند که يک شروعی داشته و اکنون تمام شده است، آن حادثه هرگز نمي تواند او را هدايت کند. اگر کسي عظمت و وسعت حادثه را در اندازه واقعي آن ببیند، مي تواند با مرکب آن بلا همراه شود و با بال آن بلا پرواز کند؛ در غیر این صورت کساني که حادثه را محدود مي بينند، نمي توانند از آن بهره ببرند.

البته اين حادثه براساس معارف قرآن و اهل بيت علیهم السلام بسيار عظيم است. حوادثی از اين دست و بلای اوليای خدا یا بلای نبي اکرم صلی الله علیه و آله و واقعه عاشورا، حوادث کوچکی نيستند. براساس روایات، عاشورا حادثه اي است که میثاق آن به وسعت همه آفرينش از ازل گرفته شده و آثار آن هم تا ابد ادامه دارد؛ يعني تاريخش همه تاريخ عالم است و وسعت و فراگيري و جغرافيايش هم شامل همه عوالم است؛ «

أَشهَدُ أَنَّ دَمَکَ سَکَنٌ فِی الخُلدِ وَ اقشَعَرَّتْ لَهُ أَظِلَّه الْعَرْشِ وَ بَکى لَهُ جَمِیعُ الْخَلائِقِ



»(1) درک عظمت و جلالت این واقعه و عمق دشمنی دشمنان حضرت، مقدمه سير با اين بلاست. اگر انسان از مدخل مصيبت وارد و حامل اين مصيبت شد، اين مصيبت انسان را به هدايت و نور جاريِ در اين عبادت و بلای الهي مي رساند؛ اين عبوديت سرچشمه نور است.

عبادت سيدالشهداء علیه السلام و بلایي که اميرالمؤمنين علیه السلام و حضرات معصومين علیهم السلام تحمل کردند، سرچشمه نور است؛ انسان زمانی به اين سرچشمه نور مي رسد که وارد اين وادي شود و اگر وارد اين وادي نشود، بهره اي از اين نور نمي برد. اگر انسان وارد اين وادي شود، به اندازه اي که درکِ بلا  کند و کم کم به عظمت و جلالت مصيبت و به تلقي اين عظمت و جلال راه یابد، سلوک او آغاز و مسيرش هموار مي شود؛ بدین منظور ابتدا باید به تلقيِ از صاحب بلا برسد و سپس تحمل او را درک نماید که البته اين نیز با درک نظري حاصل نمی شود و بايد به این حالت رسید؛ يعني باید حال مصيبت در انسان پدید آید و به متن بلا ورود پيدا کند؛ در این صورت انوار، بصيرت ها و هدايت ها مي آيند و چنین کسی ظلمت و نور را در وسعت تاريخي آن ها مي شناسد. او جبهه حق و باطل و درگيري وسيع اين دو جبهه را درک مي کند و تمامي وسعت باطل براي او تفسير مي شود؛ به تعبیری تاريخ باطل و خود باطل را در کل جريان تاريخ با همه ابعادش مي شناسد. انسان مادامی که به اين بصيرت نرسد، نمي تواند قدم هاي بعدي را بردارد.