بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین. در تفسیر مباني اخلاق براساس توحيد و ولايت، باطن همه اخلاق حميده ریشه در تواضع، خشوع، استعانت و تذلل در مقابل خداي متعال دارد و باطن همه صفات رذيله نیز به استکبار، خوديّت و تعزّز بر می گردد؛ به تعبير ديگر همه صفات حميده از جنود عبوديت، بندگي، سجده، طوع و طاعت هستند و همه صفات رذيله از جنود استکبار و تعزز در مقابل خداي متعال. طريق رسيدن به سجده در مقابل خداي متعال نیز تواضع در مقابل خلفاي الهي است؛ بنابراین تولي به ولايت معصومين علیهم السلام شرط رسيدن به مقام پرستش و عبوديت و صفات حميده است. طريق سجده نیز پذيرش ولايت اوليای معصوم علیهم السلام و تسليم بودن به ایشان است؛ «

فَلا وَ رَبِّكَ‏ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا في‏ أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْليما



»(نساء/65)؛ همچنان که طريق اعراض از استکبار در مقابل خداي متعال نیز اعراض از ولايت اوليای طاغوت است؛ چرا که ولايت آن ها، ولايت اقامه طغيان و استکبار است؛ بدین ترتیب طريق تخلّق به اخلاق حميده، تولّي به ولايت حقه است و طريق پاک شدن از صفات رذيله، تبرّي از ولایت باطل است؛ پس تبرّي و تولّي، طريق سير اخلاقي هستند.

در شرح حديث جنود عقل و جهل گفته شد که صفات حميده از فروع طوع و بندگي نبي اکرم صلی الله علیه و آله هستند؛ همچنان که صفات رذيله براي جهل آفريده شده اند. اگر انسان متصف به صفات حميده شود، شعاع صفات حضرت در او جریان می یابد و اگر متصف به صفات رذيله شود، [صفات او] ادامه صفات رذيله جهل و شيطان و اوليای طاغوت است؛ بنابراین نوراني شدن به نور صفات حميده، بعد از تحمل ولايت و بعد از تبرّي حاصل مي شود؛ پاک شدن از صفات رذيله هم با کمال تبرّي و منقّي شدن از جهل و ولايت ظلمت واقع مي شود.