از اينجا وارد این بحث بشويم که بر اين اساس، تهذيب و اخلاق هم بايد بر محور ولايت تفسير بشود. يعني مهذب شدن انسان از شئون اصلاح امر ولايت در وجود انسان است. گاهي ممکن است تهذيب را اين‌طوري معنا کنيم که تعدادی از صفات حميده اند و تعدادی دیگر از صفات رذيله اند و فرد با يک مراقبه ها و تدابيري، آرام آرام صفات رذيله را از خودش دور مي کند و از صفات رذيله تخليه مي شود و به عکس، آرام آرام به زيور صفات حميده آراسته مي شود.ولي حقيقت اين است که رسيدن به صفات حميده و متخلق شدن به اخلاق حميده، از فروع اصلاح امر ولايت در انسان است؛ کما اين که اتصاف به صفات رذيله از فروع آلودگي در امر توحيد و ولايت بوده، از فروع شرک و از فروع فَساد در امر تولي و تبري است. این مطلب را باید توضیح داد.

به تعبير ديگر اگر کسي اين ‌طور تلقي کند که صفات حميده اي هست که انسان با تلاش خودش مي تواند به آن صفات حميده برسد و از صفات رذيله فاصله بگيرد، اخلاقي که از این تلقی ناشي مي شود و علم اخلاقي که از آن نتیجه مي شود يک سنخ است؛ و اگر گفتيم اخلاق حميده از شئون توحيد هستند، سنخ ديگري از علم اخلاق به دست می آید. به نظر مي آيد اخلاق حميده، همه از شئون توحيد هستند. يعني ما بايد به مراتب توحيد و مراتب معرفت الهي برسيم و صفات حميده از فروع اين معرفت، از آثار و برکات اين معرفت و نازله ی اين معرفت در قلب انسان است. کما اين که اگر طريق توحيد ولايت باشد، از آثار رسيدن به ولايت حقه و ظهور ولايت حقه در انسان اتصاف به صفات حميده است. اين چيزي است که يک مقداري در اين جلسه خدمتتان تقديم می کنم.

مقدمتاً به دو روايت اشاره مي کنم يکي خطبه قاصعه است که به طور جد در اين جا بايد مورد دقت قرار بگيرد و دوم حديث جنود عقل و جهل. مرحوم کليني حديث جنود عقل و جهل را در کتاب عقل و جهل کافي نقل کردند که حديث چهاردهم اين کتاب است. آن ‌قدر اين حديث مهم است که نه فقط شراح کافي ـ بزرگاني که کافي را شرح کردند ـ اين حديث را مورد دقت زياد قرار دادند، بلکه رساله هاي مستقلي در شرح حديث جنود عقل و جهل نوشته شده. خطبه قاصعه هم که واقعا از غرر خطبه هاي اميرالمومنين عليه السلام است. البته معارف فراوان ديگري هم پشتوانه اين بحث هست، منتها من به عنوان نمونه اين دو کلام نوراني را تقديم مي کنم.