حاجي ابراهيم: توجيه آن همين تفكيكي است كه عرض كردم. نبايد همه مسائل را در حوزه تأثيرپذيري معرفت، يك كاسه كرد بلكه همانگونه كه ايشان فرمودند ميزان فاعليت ما نسبت به جهان خارج در همه ادراكات ما يكسان نيست. در ادراكات حسي ايشان معتقدند فاعليت ما كمتر و در تئوري پردازي و انسجام دادن، بيشتر محسوس است. در واقع تفكيك ايشان به تأثيرپذيري معرفت، از لغزش هاي اخلاقي و عوامل انفسي باز مي گردد. تأثيرگذاري ارزشهاي اخلاقي و عوامل انفسي در همه معرفت ها يكسان نيست. در معرفت هاي رياضي منطقي كه رابطه به صورت من اويي و نه من تويي حاكم است كفر و ايمان ما چندان مؤثر نيست. اما در رابطه من و مسائل وجودي من «كه چرا هستم؟ براي چه بايد باشم و چگونه باشم؟» كفر و ايمان تأثير گذارند. لذا اهتداء و هدايت پذيري، زمينه هدايت بشري است (لأن شكرتم لأزيدنكم) مسلماً شكر و كفر، مفاهيم محوري در بحث ديني است و از جمله مهمترين نعمتهايي كه شكر آن موجب زيادت مي شود همين نعمت هدايت است.