حقیقت شكر یعنی همراهی با امام و حركت در صراط مستقیم؛ این چهار جانب را در روایت توضیح دادند. در مجمع مرحوم طبرسی این حدیث را از امام باقر علیه السلام نقل كردند كه حضرت فرمودند «مِنْ بَيْنِ أَيْديهِمْ» یعنی آخرت در نظر آنها كوچك و حقیر می شود و نگاهشان به آخرت نگاه جدی نیست آنهایی كه نگاهشان به آخرت نگاه جدی است و آخرت در نظر آنها مهم است آنها حتماً به بندگی خدای متعال موفق می شوند آنهایی كه توجه به بیش از دنیا دارند و غیب این عالم منظور نظرشان است و به عالم آخرت توجه می كنند، با امام همراه می شوند؛ ولی كسی كه آخرت در نظرش جدی نیست دنیا در نظرش مهم می شود و این نمی تواند شاكر باشد، زیرا محال است كسی كه نگاهش به آخرت نگاه جدی نیست و غافل از آخرتی است كه قطعی ترین امر است و آن امر مهم در نظرش كوچك می آید شاكر خدا باشد و در مسیر بندگی حركت كند.

«وَ مِنْ خَلْفِهِمْ» هم باز در این روایت بیان شده و حضرت فرمودند که آنها مشغول می كنم و بخل در آنها ایجاد می كنم و نمی گذارم این امكاناتی كه خدای متعال به آنها داده از جمله آبرو و عزت و ثروتشان را در مسیر الهی خرج كنند و آن حقوق الهی را ادا كنند؛ بخل در آنها ایجاد می كنم تا این امكانات را برای نسل و ورثه خودشان نگه دارند. آدمی كه باید تمام نگاهش به سیر الی الله باشد، نگاهش به پشت سرش می افتد یعنی آنها را متوجه پشت سر می كنم و نمی گذارم این امكاناتی كه گرفتند را در راه خدا بدهند. بخل یعنی ناشكری؛ زیرا یكی از اركان شكر سخاوت است، یعنی انسان آنچه از خدا گرفت سخاوتمندانه به خدا برگرداند؛ اما شیطان می گوید که در آنها بخل ایجاد می كنم تا امكاناتی كه بدست آوردند را جمع و انباشت كنند و برای پشت سری ها بگذارند.

در روایات یك تعبیر خیلی لطیفی است که فرمود: یك نفر از دنیا می رود ملائكه می گویند: «ما قدّم». نگاه ملائكه و ملكوتیها اینطوری است که وقتی می خواهند آدم را ارزیابی كنند می گویند: چه كار كرد و چه پیش فرستاد؛ اهل دنیا می گویند: چه جا گذاشت؟! یعنی این نگاه اهل دنیاست که می گویند: چقدر ثروت و امكانات داشت و چقدر جا گذاشت و میراثش چقدر است؛ ولی ملائكه وقتی می خواهند یك آدم را ارزیابی كنند می گویند: چكار كرده و چه پیش فرستاده است. شیطان می گوید: من نگاهشان را به عكس می كنم و آخرت را در نظر آنها كوچك می كنم و نگاهشان را به پشت سر می اندازم تا همه امكانات را برای پشت سر جمع کنند؛ لذا آدم وقتی به طرف خدا بر می گردد دست خالی بر می گردد؛ همه چیز را زمین می گذارد و او می ماند و خدا؛ در حالیکه این امكانات را باید به خدا تحویل می داد.

یك تعبیری امیرالمومنین علیه السلام در نهج البلاغه دارند که تعبیر لطیفی است و فرمودند که این فقرا به ما خیلی خدمت می كنند؛ خیال نكنید شما به آنها خدمت می كنید آنها این امكاناتی كه نمی توانید از این گردنه های صعب العبور عبور بدهید را اینجا از شما می گیرند و آنجا تحویل شما می دهند. اگر امكانات را انسان به خدا تحویل داد آن طرف پس می گیرد؛ ولی اگر گذاشتی برای پشت سر دیگر چیزی نداری.

شیطان می گوید که نگاه شان را نگاه شیطانی و زمینی می كنم که برای پشت سری ها كار می كند در حالی كه پشت سری ها هم خودشان خدا دارند؛ به تعبیر دیگر اینها یا بنده خدا هستند و خدا بنده خودش را رها نمی كند؛ یا دشمن خدا هستند که در این صورت تو برای دشمن خدا كار می كنی.

«وَ عَنْ أَيْمانِهِم‏» را حضرت فرمودند از جانب راست حمله می كند؛ یعنی امر دینشان را در نظرشان كوچك و اغواء در دین ایجاد می كند و ضلالت و گمراهی را در نظر آنها جلوه می دهد و شبهات را در نگاه آنها زیبا می كند و این كار شیطان است. خیلی هم حمله سنگینی است و شاید سنگین ترین حمله شیطان همین است که مسیر ضلالت را جلوه می دهد. در طول تاریخ اینطوری بوده است که دنبال هیچ و پوچ می رفتند. این مكتب های مادی را ببینید این همه كر و فر و سر و صدا دارند.