نور و ظلمت دو جريان ولايتي است كه در قرآن از آن صحبت به ميان آمده و كثيراً از آن بحث شده و از معارف كليدي قرآن است. اگر كسي اين معرفت به او عنايت بشود، في الجمله درهاي فهم باطن قرآن ـ چون قرآن بطون ديگری هم دارد ـ ممكن است برايش باز بشود. خداي متعال در قرآن مي فرمايد دو ولايت در عالم وجود دارد. يك ولايت، ولايت نور است. يك ولايت، ولايت ظلمت است. ولايت نور، خود ولايت الله است. يعني خداي متعال جريان سرپرستي و ولايتش در عالم جاري مي شود. اين جريانِ سرپرستي كه از رحمتهاي خاص خدا است ـ به اصطلاح رحمت رحيميه است ـ همه را در بر نمي گيرد، بلکه فقط شامل مومنين مي شود. وقتي مومنین ايمان آوردند، حقيقت ولايت و حقيقت نور ايمان در قلبشان جاري مي شود و با اين ولايت، در درجات نور و درجات اخلاص سير پيدا مي كنند؛ از حجب و ظلمات و از شرك و جهل، آرام آرام بيرون مي روند، به اخلاص و توحيد و معرفت و عبوديت مي رسند. «

الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات الي النور



» سيرشان سير از ظلمات به سمت نور است.

سير از ظلمات به سمت نور يعني چه؟ اين سير، در روايات توضيح داده شده. گاهي اوقات مي فرمايد يعني از ظلمات ذنوب به نور توبه. اين يك معنا است، معناي خيلي خوبي هم هست. انسانها به اندازه ذنوبشان و گناهان شان در تاريكي هستند، در حجاب و شرك اند. چون باطن گناه، شرك خفي است. باطن گناه، خروج از محيط ولايت خداي متعال است. این که گفته می شود «گناه، قلب را ظلماني مي كند» به همين معني است. به تعبير ديگر باطن گناه، پذيرش ولايت غير و لذت بردن از ولايت غير است. خداي متعال، ولي آن كساني است كه مومن اند. آنها را آرام آرام و مستمراً ـ چون فعل مضارع به کار رفته است ـ «

يخرجهم من الظلمات



» از كثرت تاريكي ها، شرك هايشان، غفلت هايشان، ذنوبشان، اين ها را به سمت رجوع الي الله بيرون مي برد. رجوع الي الله مي شود، توبه به سمت نور است. توبه يعني رجوع الي الله. «

الله نور السماوات و الارض



»(نور/35) كسي که به اين سرچشمه نور رجوع بكند، خودش نوراني مي شود. همه ظلمات و تاريكي ها مال پشت كردن به نور است.

خداي متعال، آنهايي را كه ايمان آوردند و گرفتار در ظلمات شرك و معصيت و غفلت و جهالت شان هستند، آرام آرام ولايت مي كند. وقتي ولايت خداي متعال جاري شد، اين ها را به سمت سرچشمه نور جذب مي كند؛ آنها را آرام آرام در مراتب كمال نور، پيش مي برد تا به سرچشمه نور مي رسند. اين ولايت مستمراً ادامه دارد، انتها هم ندارد. «

يخرجهم من الظلمات الي النور؛ من ظلمات الذنوب الي نور التوبة



»(20) از ظلمات شرك به نور توحيد، از ظلمات غفلت به نور ذكر، از ظلمات جهل به نور معرفت و علم؛ اين سيري است كه واقع مي شود. از ظلمات صفات رذيله به سوي نور صفات حميده. اين ها آن چيزهايي است كه در جريان نور و ظلمت در روايات و آيات، مقابل هم قرار گرفته. اين سير، سيري است كه با ولايت الله حاصل مي شود.