متن زیر تقریر و خلاصه ای از جلسه هشتاد و هفتم درس خارج فقه مبحث مکاسب محرمه؛ جناب حجت الاسلام و المسلمین میرباقری است که در تاریخ دوشنبه ۲۹ اردیبهشت ۹۳ برگزار شده است. قابل ذکر است که متن برداشت شاگردان ایشان از مباحث است

در مجموع، تنها عنوانی که متیواند اعانه بر اثم را محکوم به حرمت کند، تجری است. لذا ذاتی بودن قبح اعانه محل بحث است.

حال اگر قبح ذاتی برای اعانه بر اثم قائل شدیم، آیا این قبح ذاتی است (مثل ظلم) یا اقتضایی (مثل کذب)؟

محقق اردبیلی اعانه را حرام میداند. صاحب حدائق نیز حرام میداند مگر در جایی که نص باشد مثل بیع العنب ممن یصنعه خمرا. این کلام نشان میدهد که ایشان قبح اعانه بر اثم را اقتضایی میداند.

اما مرحوم نایینی تخصیص حرمت اعانه را جائز نمیدانند بلکه حرمت آن را ذاتی میدانند. در نظر ایشان، مصب حرمت، خود عنوان اعانه بر اثم است بدون هیچ قیدی (عنوان مشیر نیست) نه عنوان مشروط به شرط لا یا بشرط شیء و … لذا تخصیص بردار نیست. در جایی که قبح عنوان، اقتضایی باشد، باید بگوییم که یا عنوان مشیر است به چیزی که مصب اصلی قبح است و یا اینکه بگوییم مصب قبح همان عنوان است مقیدا.

ریشه این اختلاف در دخالت قصد در صدق عنوان اعانه است. اگر در صدق اعانه، قصد دخیل نباشد، قطعا قبحش اقتضایی است نه ذاتی و ظاهرا مراد صاحب حدائق هم همین است. اما اگر قصد در صدق اعانه دخیل باشد، میتوان به ذاتی بودن قبحش قائل شد کما علیه النایینی رحمه الله. در این صورت هم، در موارد اضطرار و عدم قصد و اکراه و … قبحی نیست ولی بخاطر عدم صدق اعانه که ناشی از عدم وجود قصد است. لذا اگر در اعانه قصد دخیل نباشد، حتما حرمت تخصیص بردار است هم به مخصص عقلی مثل موارد اکراه و اضطرار و مواردی که علم داریم به وجود راه دیگری برای معان علیه برای ارتکاب اثم … و هم به مخصص شرعی مثل بیع العنب ممن یعلم انه یصنعه خمرا.